ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാന ദശകങ്ങളിൽ സംഗീതം വെറും വിനോദമല്ല, ഒരു സാംസ്കാരിക–രാഷ്ട്രീയ പ്രതികരണവുമാണെന്ന് ലോകത്തെ ബോധ്യപ്പെടുത്തിയ അപൂർവ കലാകാരനാണ് കേർട്ട് കോബൈന്‍ . 1967 ഫെബ്രുവരി 20-ന് വാഷിങ്ടൺ സംസ്ഥാനത്തിലെ അബർഡീനിൽ ജനിച്ച കോബൈൻ, 27-ാം വയസ്സിൽ ജീവിതം അവസാനിപ്പിച്ചെങ്കിലും, ഒരു തലമുറയുടെ മനസ്സാക്ഷിയായി ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയം നേര്‍ക്ക് നേരെ പ്രസംഗിച്ചില്ല; പക്ഷേ, സംഗീതം തീവ്രമായി സമൂഹത്തെ ചോദ്യം ചെയ്തു, സംസ്കാരത്തെ ഉലച്ചു, അധികാര ഘടനകളെ അസ്വസ്ഥമാക്കി.

കുട്ടിക്കാലം മുതൽ തന്നെ കോബൈന്റെ ജീവിതം സ്ഥിരതയില്ലാത്തതായിരുന്നു. മാതാപിതാക്കളുടെ വേർപിരിയൽ, കുടുംബാന്തരീക്ഷത്തിലെ സംഘർഷങ്ങൾ, സ്കൂളിലെയും സമൂഹത്തിലെയും ഒറ്റപ്പെടൽ—ഇവയൊക്കെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ ആഴത്തിലുള്ള അനാഥബോധം സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ ഒറ്റപ്പെടലാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലയുടെ അടിസ്ഥാന വികാരമായി മാറിയത്. സംഗീതം അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു രക്ഷാമാർഗമായിരുന്നു; സംസാരിക്കാൻ കഴിയാത്ത വേദനകൾ ഗിറ്റാറിന്റെ ശബ്ദത്തിലും വരികളിലും പുറത്തുവന്നു. പിങ്ക് ഫ്ലോയ്ഡ്, ബീറ്റിൽസ്, പങ്ക് റോക്ക് എന്നിവയുടെ സ്വാധീനം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും, കോബൈൻ സൃഷ്ടിച്ച ശബ്ദം അതിലൊന്നിലും പൂർണമായി ഒതുങ്ങിയില്ല—അത് അസംസ്കൃതവും അസ്വസ്ഥമാക്കുന്നതുമായ ഒരു പുതിയ ഭാഷയായിരുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ബാന്‍ഡിന് നിര്‍വ്വാണ എന്നാണ് പേര് നല്‍കിയിട്ടുള്ളത്. കേർട്ട് കോബൈൻ തന്നെയാണ് ആ പേര് തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അതിന്റെ പിന്നിലെ ആശയം ബൗദ്ധ ദർശനത്തിലെ “നിർവ്വാണ” എന്ന സങ്കൽപ്പത്തിൽ നിന്നാണ്. കോബൈൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, നിർവ്വാണ എന്ന വാക്ക് സൂചിപ്പിക്കുന്നത് വേദന, ആഗ്രഹം, ദ്വേഷം, അഹംഭാവം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള സമ്പൂർണ മോചനം, അഥവാ പരമശാന്തി എന്ന അവസ്ഥയെയാണ്. ജീവിതത്തിൽ അദ്ദേഹം നേരിട്ട മാനസിക വേദനകൾക്കും അശാന്തിക്കും വിരുദ്ധമായി നിൽക്കുന്ന, ശുദ്ധവും ശാന്തവുമായ ഒരു അവസ്ഥയുടെ പ്രതീകമായി ഈ പേര് അദ്ദേഹത്തെ ആകർഷിച്ചു.

നിര്‍വ്വാണയിലൂടെ കോബൈൻ മുന്നോട്ടുവച്ച ഗ്രഞ്ച് സംഗീതം, 1990-കളിലെ അമേരിക്കൻ യുവതലമുറയുടെ അടക്കിവെച്ച കോപത്തിന്റെയും നിരാശയുടെയും പ്രതിഫലനമായി. Nevermind ആൽബവും “Smells Like Teen Spirit” എന്ന ഗാനവും polished pop-നെ തകർത്തു; ഗ്ലാമറിനും കൃത്രിമത്വത്തിനും പകരം, അശുദ്ധിയും അസംസ്കൃതതയും സത്യസന്ധതയായി മാറി. ഇത് വെറും സംഗീതപരമായ മാറ്റമല്ലായിരുന്നു; ഉപഭോഗ സംസ്കാരത്തോടുള്ള ഒരു സാംസ്കാരിക കലാപം തന്നെയായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ വിപ്ലവത്തിന്റെ മുഖമായി മാറിയതോടെ, സ്റ്റാർഡം തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു ഭാരമായി. നായകനായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അസ്വസ്ഥതയുണ്ടായിരുന്നു; കാരണം, കലാകാരനെ ഉൽപ്പന്നമാക്കുന്ന വ്യവസായശക്തികളെ അദ്ദേഹം ആഴത്തിൽ സംശയിച്ചു.

കോബൈന്റെ സംഗീതത്തിലെ രാഷ്ട്രീയം മുദ്രാവാക്യങ്ങളായോ പാർട്ടി നിലപാടുകളായോ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടില്ല. അത് കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായിരുന്നു—ഒരു നിലപാട്, ഒരു ജീവിതശൈലി. സ്ത്രീകളോടുള്ള അക്രമത്തെയും ലൈംഗിക ന്യൂനപക്ഷങ്ങളോടുള്ള വിവേചനത്തെയും അദ്ദേഹം തുറന്നെതിർത്തു. Nirvanaയുടെ വേദി പ്രസ്താവനകളിലും ഗാനങ്ങളിലുമുള്ള ഈ മാനവിക നിലപാട്, അന്നത്തെ റോക്ക് സംസ്കാരത്തിലെ മാച്ചിസ്മോയും പുരുഷാധിപത്യവും ചോദ്യം ചെയ്തു. “പുരുഷൻ എപ്പോഴും ശക്തനായിരിക്കണം” എന്ന സാംസ്കാരിക മിഥ്യയെ അദ്ദേഹം തകർത്തത്, തന്റെ അശക്തികളും സംശയങ്ങളും തുറന്നു കാണിച്ചുകൊണ്ടാണ്. ഈ സത്യസന്ധത തന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തെ ഒരു കൗണ്ടർ-കൾച്ചറൽ പ്രതീകമാക്കി മാറ്റിയത്.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗാനവരികൾ പലപ്പോഴും അസ്പഷ്ടമാണെന്ന് വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ആ അസ്പഷ്ടത ഒരു ദൗർബല്യമല്ല; അത് ഒരു കലാ തന്ത്രമാണ്. വ്യക്തമായ ഉത്തരങ്ങൾ നൽകുന്നതിനുപകരം, ശ്രോതാവിന് സ്വന്തം അനുഭവങ്ങൾ ചേർത്ത് അർത്ഥമാക്കാൻ കഴിയുന്ന തുറന്ന ഇടങ്ങളാണ് കോബൈൻ സൃഷ്ടിച്ചത്. അവിടെ രാഷ്ട്രീയം ഒരു പ്രസ്താവനയായി വരില്ല; മറിച്ച്, വികാരമായി, അസ്വസ്ഥതയായി, ചോദ്യമായി വരും. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഓരോ തലമുറയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഗീതത്തിൽ സ്വന്തം കാലത്തിന്റെ പ്രതിഫലനം കണ്ടെത്തുന്നു.

അതേസമയം, അതിരുകടന്ന പ്രശസ്തിയും വ്യക്തിപരമായ വേദനകളും കോബൈനെ ഉള്ളിൽ നിന്ന് തകർത്തു. ദീർഘകാലമായ ഡിപ്രഷൻ, ലഹരിയാസക്തി, ശാരീരിക അസ്വസ്ഥതകൾ—ഇവയെല്ലാം ചേർന്ന് അദ്ദേഹത്തെ മാനസികമായി ക്ഷീണിപ്പിച്ചു. ഈ ദുരന്തത്തെ “റൊമാന്റിക് ട്രാജഡി”യായി ചിത്രീകരിക്കുന്നത്, കോബൈന്റെ നിലപാടിനോട് നീതി ചെയ്യാത്തതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണം ഒരു വ്യക്തിയുടെ മാത്രം പരാജയമല്ല; പ്രശസ്തിയുടെ ക്രൂരതയും, കലാകാരനോട് സമൂഹം കാണിക്കുന്ന അനാസക്തിയും തുറന്നു കാട്ടുന്ന ഒരു സാംസ്കാരിക മുന്നറിയിപ്പാണ്.

ഇന്നും Nirvana കേൾക്കുമ്പോൾ അത് പഴയ സംഗീതമായി തോന്നുന്നില്ല. കാരണം, കോബൈൻ ഉന്നയിച്ച ചോദ്യങ്ങൾ ഇന്നും അതേ ശക്തിയോടെ നിലനിൽക്കുന്നു: കല വിപണിക്ക് കീഴടങ്ങണമോ, വ്യക്തിപരമായ വേദന രാഷ്ട്രീയമാണോ, മനുഷ്യന്റെ അശക്തികൾ മറയ്ക്കേണ്ടതുണ്ടോ? ഈ ചോദ്യങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തെ കാലാതീതനാക്കുന്നത്. കോബൈൻ ഒരു റോക്ക് സ്റ്റാർ ആയിരുന്നില്ല; അദ്ദേഹം ഒരു നിലപാടായിരുന്നു. സംഗീതത്തിലൂടെ അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയം പഠിപ്പിച്ചില്ല; പക്ഷേ, സത്യസന്ധതയുടെയും സമത്വത്തിന്റെയും ഭാഗത്ത് നിൽക്കാൻ ഒരു തലമുറയെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ തന്നെ, കേർട്ട് കോബൈൻ മരിച്ചിട്ടും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം ഇന്നും മുഴങ്ങുന്നു—അശാന്തിയുടെ, പ്രതിരോധത്തിന്റെ, മനുഷ്യന്റെ ശബ്ദമായി.

-അജീഷ് മോഹന്‍

RELATED ARTICLES

വൃഷഭ – ശക്തിയും ദൗർബല്യവും ഒരുപോലെ ഉള്ള സിനിമാനുഭവം

പൂർണതയാർന്ന നിവിൻ പോളി; ഓർമ്മയിൽ നിൽക്കുന്ന തിരിച്ചുവരവ്

സാങ്കേതികമായി മികവ് പുലര്‍ത്തിയപ്പോഴും സ്ക്രിപ്റ്റിലെ പിഴവുകള്‍ പരിമിതപ്പെടുത്തി .